Najczęściej zadawane pytania dotyczące biegunek rotawirusowych
Czy można uniknąć zagrożenia? W jaki sposób zabezpieczyć dziecko przed groźnym wirusem?
Na te i wiele innych ważnych pytań odpowiada Dr n. med. Maria Kotowska, Specjalista chorób dzieci z Kliniki Gastroenterologii i Żywienia Dzieci Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.
Z jakimi problemami zdrowotnymi najczęściej borykają się rodzice małych dzieci?
Niestety, okres niemowlęcy i przedszkolny to czas, kiedy rodzice borykają się z wieloma problemami zdrowotnymi swoich pociech. Niedojrzałość układu odpornościowego oraz przebywanie dzieci w dużych zbiorowiskach, takich jak żłobek i przedszkole, sprzyjają szerzeniu się typowych chorób infekcyjnych o etiologii wirusowej. Jesienią dominują zakażenia układu oddechowego, przebiegające z gorączką, katarem, kaszlem i gorszym samopoczuciem. Groźną, bo obfitującą w szereg poważnych powikłań chorobą jest grypa. Ciągłym problemem są też typowe choroby zakaźne wieku dziecięcego: ospa wietrzna, odra, różyczka. W okresie letnim i wczesnojesiennym dochodzi do nasilenia występowania ostrych biegunek o etiologii wirusowej lub bakteryjnej.
Co to są biegunki rotawirusowe i dlaczego są tak niebezpieczne dla małych dzieci?
Biegunka rotawirusowa to przykład typowej, ostrej choroby przewodu pokarmowego, którą wywołuje wirus rota. Jej objawy są bardzo gwałtowne i burzliwe. Wystarczą zaledwie 2-3 dni aby na skutek silnych wymiotów, gorączki i oddawania wielu wodnistych, tryskających stolców, doszło do poważnego odwodnienia dziecka. Ponieważ nawadnianie doustne jest często niemożliwe ze względu na wymioty, pozostaje hospitalizacja i dożylne podawanie płynów i niezbędnych elektrolitów.
Niestety, corocznie na świecie odnotowuje się blisko pół miliona zgonów dzieci z powodu biegunek rotawirusowych. W Polsce szacuje się, że co roku na zakażenia rotawirusami cierpi ponad 200 000 dzieci poniżej 5 roku życia, z czego ok. 6 500 trafia do szpitala.
Kto jest najbardziej narażony na zakażenia rotawirusowe?
Zakażenia rotawirusowe występują powszechnie, ale najczęściej u dzieci. Statystyki podają, że prawie wszystkie dzieci przed ukończeniem 5. roku życia ulegają zakażeniu. Najcięższą postać zakażenie rotawirusowe przybiera u niemowlęcia poniżej 6 miesiąca życia – przebieg choroby jest wówczas bardzo gwałtowny i często nieprzewidywalny. Małe dziecko, łatwiej niż starsze, ulega odwodnieniu w wyniku gwałtownej biegunki i wymiotów.
Dlaczego dzieci tak często chorują na biegunki rotawirusowe?
Szerzeniu się zakażeń rotawirusowych u dzieci sprzyja łatwość przenoszenia się wirusa, zarówno drogą kropelkową jak i przez kontakt bezpośredni. Przebywanie jednego chorego dziecka w skupisku przedszkolnym czy szkole, skutkuje przeniesieniem wirusa na wiele innych dzieci. Ważną rolę odgrywają też czynniki higieniczne. Małe dzieci chętnie umieszczają w buzi różne przedmioty. Nie wszystkie też pamiętają o regularnym myciu rąk po wyjściu z toalety. Jeśli wirusy obecne są w otaczającym nas środowisku – o zakażenie nietrudno.
W jaki sposób możemy się zarazić?
Zakażenia rotawirusowe szerzą się niezwykle szybko i z dużą łatwością obejmują osoby z bezpośredniego otoczenia. Dzieje się tak dlatego, że ten typ wirusa jest bardzo zakaźny i trudny do eliminacji przy użyciu zwykłych środków. Do zakażenia może dojść zarówno poprzez bezpośredni kontakt z osobą chorą, jak również przez styczność z zanieczyszczoną powierzchnią czy przedmiotami. Wirusy przenoszą się na drugą osobę drogą pokarmową, poprzez kontakt z wydzielinami i wydalinami osób chorych, możliwe jest także rozprzestrzenianie się drogą kropelkową.
Do rozprzestrzeniania się zakażeń rotawirusowych bardzo często dochodzi wśród dzieci leczonych w szpitalu z innego powodu.
Czy rodzice i członkowie rodziny mogą zarazić się od zainfekowanego dziecka?
TAK, niestety pojawienie się biegunki rotawirusowej u dziecka zwykle o 2-3 dni poprzedza wystąpienie biegunki i wymiotów u innych domowników: mamy, taty, babci. Nasilenie objawów może być różne i zależy od indywidualnej odporności osób dorosłych. Szerzeniu się zakażeń rotawirusowych wśród domowników, tak jak w przypadku dzieci, sprzyja łatwość przenoszenia się wirusa, zarówno drogą kropelkową jak i przez kontakt bezpośredni oraz wyjątkowo duża zakaźność wirusa. Także jego odporność na działanie typowych środków dezynfekcyjnych nie ułatwia zadania. Należy bezwzględnie przestrzegać podstawowych zasad higieny.
Czy opiekunowie mogą spowodować zakażenie u dziecka?
TAK, do zakażenia u dziecka może dojść w wyniku przeniesienia wirusa z zakażonej osoby dorosłej. Zasady szerzenia się zakażenia są identyczne jak w przypadku dzieci, tj. drogą pokarmową, poprzez kontakt z wydzielinami wydalinami osób chorych lub drogą kropelkową.
Czy każdy przechodzi zakażenie w taki sam sposób?
NIE, pomimo że przebieg typowego zakażenia jest bardzo charakterystyczny i obejmuje triadę objawów: wymioty, gorączkę i biegunkę, przebieg choroby może być bardzo różny. U niektórych dzieci pierwsze objawy pojawiają się już po 24 godzinach od zakażenia, u innych rozwój choroby jest wydłużony do 2-3 dni. Gorączkę obserwuje się z reguły u ¾ zakażonych. Z reguły jej nasilenie jest niewielkie, aczkolwiek w niektórych przypadkach gorączka sięga 40°C i wymaga intensywnego leczenia przeciwgorączkowego. Do wymiotów dochodzi prawie zawsze, zaś biegunka może mieć zróżnicowane nasilenie. U części dzieci jest ona szczególnie obfita i gwałtowna, szybko prowadząc do odwodnienia. U części dzieci przebieg choroby jest mniej nasilony, samoograniczający, tak że choroba ustępuje samoistnie w ciągu 3 - 9 dni.
W przypadku dzieci które miały już kontakt z rotawirusem lub były szczepione, przebieg choroby może być łagodny i objawiać się jedynie jednorazowymi wymiotami i pojedynczym lub kilkoma wolnymi stolcami.
W bardzo rzadkich przypadkach przebieg może być tak ciężki, że przed wystąpieniem biegunki dochodzi do wstrząsu, spowodowanego gwałtownym przemieszczeniem się wody i elektrolitów do światła przewodu pokarmowego.
Jak możemy walczyć z zakażeniami rotawirusowymi?
W przypadku kiedy doszło już do zakażenia pozostaje nam intensywne leczenie objawów, obejmujące zwalczanie gorączki i uzupełnianie płynów i elektrolitów. Najczęściej nawadnianie doustne jest niemożliwe i pozostaje podawanie płynów w warunkach szpitalnych metodą dożylną.
Optymalnym i najlepszym sposobem walki z szerzeniem się zakażeń rotawirusowych pozostają szczepienia.
Dlaczego wczesna ochrona przed biegunkami rotawirusowymi ma tak duże znaczenie?
Zakażenie wirusem rota może przebiegać bezobjawowo, a sam wirus może być wydalany jeszcze przed wystąpieniem objawów. Dodatkowo wysoka zakaźność i oporność wirusa wobec zwykłych środków dezynfekcyjnych sprawiają, że niezwykle trudne, a wręcz niemożliwe jest opanowanie rozprzestrzeniającego się zakażenia. Nie istnieje specyficzne leczenie zakażeń rotawirusowych – dlatego doustne szczepienia są jedyną skuteczną metodą zapobiegania chorobie i hospitalizacji z powodu ostrej biegunki rotawirusowej wśród dzieci.
Kiedy najlepiej zaszczepić dziecko?
W przypadku szczepionki dwudawkowej, szczepienie można rozpocząć już w 6. tygodniu życia dziecka, a cały cykl szczepienia trzeba zakończyć przed upływem 24. tygodnia życia. Jeśli podamy drugą dawkę szczepionki w 10 tygodniu życia, która kończy cały schemat, wówczas dziecko będzie chronione już od 12 tygodnia życia, a więc najszybciej jak to możliwe. W przypadku zastosowania szczepionki trzydawkowej, szczepienie można rozpocząć najpóźniej do ukończenia 12. tygodnia życia dziecka. i zakończyć do 26 tygodnia życia. Należy pamiętać, że odstępy pomiędzy dawkami w przypadku cyklu szczepienia dwu lub trzydawkowego powinny wynosić co najmniej 4 tygodnie.
Czy można podawać szczepionkę przeciwko rota wirusom razem z innymi szczepionkami?
TAK. Doustne szczepienie przeciwko rotawirusom można wykonać podczas jednej wizyty, razem z podaniem większości „nieżywych” szczepionek podawanych w postaci zastrzyku. Oczywiście możliwe jest też podanie szczepionki podczas osobnej wizyty, w dowolnym odstępie czasu. Takie stanowisko poparte jest wynikami wielu badań klinicznych, które nie wykazały niekorzystnego wpływu jednoczesnego szczepienia przeciwko rota wirusom, ze szczepieniami przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi, przeciwko Haemophilus influenzae, WZW typu B, polio - szczepionką pozajelitową (IPV), przeciw pneumokokom (szczepionką siedmiowalentną skoniugowaną) oraz przeciw meningokokom grupy C.
Zalecenie obowiązujące w Polsce jest zgodne z najnowszymi wytycznymi ekspertów oraz europejskich towarzystw gastroenterologicznych i chorób zakaźnych u dzieci (ESPGHAN i ESPID).
Czy szczepienie jest bezpieczne dla dziecka?
TAK. Wszystkie szczepionki muszą przejść dokładne badania kliniczne, które oceniają ich skuteczność i bezpieczeństwo, zanim zostaną zatwierdzone do stosowania. Bezpieczeństwo szczepionek przeciwko rotawirusom zostało potwierdzone w badaniach klinicznych przeprowadzonych wśród ponad 130 tys. niemowląt na całym świecie. Tak jak każda szczepionka mogą one powodować przemijające działania uboczne, z których najczęstsze to utrata apetytu i rozdrażnienie.
Czy warto inwestować w szczepienia zalecane, które są odpłatne dla rodziców?
Zdecydowanie TAK – warto wydać nawet kilkaset złotych na zakup zalecanej szczepionki, aby ustrzec dziecko przed groźbą choroby i jej powikłań. Niestety ze względu na ograniczenia finansowe, budżet państwa nie pokrywa kosztów szczepienia przeciwko rotawirusom. Tak jest też w przypadku innych poważnych chorób wieku dziecięcego, jak ospa wietrzna, czy zakażenia wywołane przez bakterie Streptococcus pneumoniae. Z pewnością powinniśmy korzystać świadomie z dobrodziejstw, jakie niosą ze sobą szczepienia ochronne. Miejmy nadzieję, że szczepienia dzisiaj zalecane z czasem wejdą do kalendarza szczepień obowiązkowych.
Jaki jest koszt zaszczepienia dziecka, czy to dużo w stosunku do korzyści jakie daje szczepienie?
Cena jednej dawki może być zróżnicowana w zależności od miejsca nabycia szczepionki jednak cały koszt szczepienia powinien wynosić ok. 650 zł bez względu na rodzaj szczepionki. Taki koszt, poniesiony na zakup szczepionki powinien być w istocie pomijalny, jeśli odniesiemy go do niepoliczalnej wartości - zdrowia, które możemy uchronić! Nie bez znaczenia jest też uniknięcie stresu dziecka związanego z potencjalną hospitalizacją, ryzyka zakażenia wewnątrzszpitalnego i kosztów związanych z absencją w pracy rodziców dziecka.
Data ostatniej modyfikacji: 2009-10-27